Το χειρότερο σημείο για να αναζητήσετε τα πρότυπα της δικής σας μηχανής είναι η δήλωση συμμόρφωσης μιας παρόμοιας. Κι όμως, από εκεί ξεκινά συχνά ο σχεδιασμός για τα τεχνικά μέτρα προστασίας στις μηχανές. Η εκτίμηση κινδύνου δεν έχει κλείσει, δεν γνωρίζουμε ακόμη πώς θα αποκαθίστανται οι εμπλοκές ή πόσο γρήγορα ακινητοποιείται ο επικίνδυνος μηχανισμός, αλλά κάποιος ήδη ρωτά ποια πρότυπα θα μπουν στη δήλωση.
Η εύκολη απάντηση είναι ένας κατάλογος: ISO 12100, ένα πρότυπο τύπου C και μερικά γνωστά πρότυπα τύπου B. Αντιγραφή, επικόλληση, υπογραφή. Το έγγραφο δείχνει επαγγελματικό. Η μηχανή, όμως, δεν γίνεται ασφαλέστερη επειδή πληκτρολογήθηκε ένας αριθμός.
Όταν ο κατασκευαστής δηλώνει ένα πρότυπο χωρίς περιορισμό, δεν λέει απλώς ότι το γνωρίζει. Δηλώνει ότι εφάρμοσε τις σχετικές απαιτήσεις του, ότι το πεδίο εφαρμογής ταιριάζει στη συγκεκριμένη μηχανή και ότι η αποτελεσματικότητα της λύσης επαληθεύτηκε. Αν δεν υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στον κίνδυνο, στη σχεδιαστική απόφαση και στο αποτέλεσμα της δοκιμής, ο κατάλογος προτύπων δεν είναι απόδειξη. Είναι μια σειρά τεχνικών ισχυρισμών που ο κατασκευαστής ίσως δεν μπορεί να υπερασπιστεί.
Τεχνικά μέτρα προστασίας στις μηχανές: τι απομένει μετά το πρώτο βήμα;
Η μηχανή εξακολουθεί να πρέπει να κόβει, να πιέζει, να περιστρέφει, να θερμαίνει ή να μεταφέρει υλικό. Αν αφαιρεθεί κάθε επικίνδυνη ιδιότητα, μπορεί να χαθεί μαζί της και η λειτουργία για την οποία κατασκευάστηκε η μηχανή.
Στο πρώτο βήμα μείωσης κινδύνου του ISO 12100 εξετάζονται τα εγγενώς ασφαλή σχεδιαστικά μέτρα. Μπορεί να εξαλειφθεί ένα σημείο σύνθλιψης; Να μειωθεί η ενέργεια ή η ταχύτητα; Να μεταφερθεί το σημείο ρύθμισης; Να αυτοματοποιηθεί μια εργασία ώστε ο χειριστής να μη χρειάζεται να εισέρχεται στην επικίνδυνη ζώνη;
Μόνο όταν αυτές οι δυνατότητες έχουν εξεταστεί πραγματικά και ο κίνδυνος παραμένει μη αποδεκτός περνάμε στο δεύτερο βήμα: προφυλακτήρες, προστατευτικές διατάξεις και συμπληρωματικά μέτρα προστασίας. Όχι επειδή «κλείδωσε» το τρισδιάστατο μοντέλο. Όχι επειδή άρχισε η παραγωγή. Και σίγουρα όχι επειδή είναι ευκολότερο να βιδωθεί ένας προφυλακτήρας από το να ανοίξει ξανά ο σχεδιασμός.
Σε αυτό το σημείο οι ερωτήσεις γίνονται πρακτικές. Χρειάζεται πρόσβαση κατά την κανονική λειτουργία ή μόνο για αλλαγή εργαλείου; Πόσο συχνά αφαιρούνται εμπλοκές; Για πόσο χρόνο συνεχίζεται η επικίνδυνη κίνηση μετά την εντολή διακοπής; Μπορεί να εκτιναχθεί τεμάχιο ή να διαφύγει υγρό; Μπορεί ένα άτομο να παραμείνει πίσω από την προστατευτική διάταξη χωρίς να ανιχνεύεται;
Ένας σταθερός προφυλακτήρας είναι κατάλληλος όταν δεν απαιτείται συχνή πρόσβαση. Αν πρέπει να αφαιρείται κάθε λίγα λεπτά, γρήγορα μετατρέπεται σε εμπόδιο και δημιουργεί κίνητρο παράκαμψης. Τότε μπορεί να χρειάζεται κινητός προφυλακτήρας με διάταξη αλληλομανδάλωσης. Αν ο άνθρωπος μπορεί να φτάσει στον κίνδυνο πριν αυτός παύσει, η απλή αλληλομανδάλωση δεν αρκεί· απαιτείται ενδεχομένως μανδάλωση του προφυλακτήρα μέχρι την πλήρη παύση του κινδύνου.
Η φωτοηλεκτρική κουρτίνα ασφαλείας μπορεί να ανιχνεύσει την είσοδο και να προκαλέσει διακοπή. Δεν συγκρατεί, όμως, εκτινασσόμενα αντικείμενα, θραύσματα, υγρά ή σκόνη. Δεν υπάρχει «καλό μέσο προστασίας» ανεξάρτητα από την εργασία, τη γεωμετρία και τη δυναμική της μηχανής.
Ένας προφυλακτήρας δεν σημαίνει ένα πρότυπο
Στο σχέδιο φαίνεται μία διαφανής πόρτα. Στη δήλωση εμφανίζεται το EN ISO 14120. Τελείωσε το θέμα; Όχι. Έχει επιλεγεί ένα φυσικό εμπόδιο, αλλά δεν έχει ακόμη αποδειχθεί ότι εμποδίζει αποτελεσματικά την έκθεση στον κίνδυνο.
Ο προφυλακτήρας πρέπει να αντέχει τα προβλεπόμενα φορτία, να παραμένει στερεωμένος μετά από χιλιάδες κύκλους και να μη δημιουργεί νέα σημεία σύνθλιψης. Η θέση και τα ανοίγματά του πρέπει να εμποδίζουν την προσέγγιση πάνω, κάτω, δίπλα ή μέσα από αυτόν. Αν ανοίγει, πρέπει να οριστεί τι ακριβώς σταματά, σε πόσο χρόνο και υπό ποιες συνθήκες επιτρέπεται να απελευθερωθεί η μανδάλωση.
Η διάταξη αλληλομανδάλωσης δεν σταματά από μόνη της τη μηχανή. Παρέχει πληροφορία για τη θέση του προφυλακτήρα. Το σχετικό με την ασφάλεια σύστημα ελέγχου πρέπει να επεξεργαστεί το σήμα και να οδηγήσει τα στοιχεία ενεργοποίησης σε ασφαλή κατάσταση. Το απαιτούμενο επίπεδο επιδόσεων PLr ή το απαιτούμενο επίπεδο ακεραιότητας ασφάλειας SIL αφορά ολόκληρη αυτή τη λειτουργία, όχι μόνο τον διακόπτη της πόρτας.
| Τεχνικό ζήτημα | Βασικό πρότυπο | Τι πρέπει να επιβεβαιωθεί |
|---|---|---|
| Κατασκευή και αντοχή προφυλακτήρα | EN ISO 14120 | Υλικό, στερέωση, αντοχή σε φορτία, διάρκεια ζωής και απουσία νέων κινδύνων |
| Πρόσβαση στην επικίνδυνη ζώνη | EN ISO 13857 | Ύψος, απόσταση, ανοίγματα και δυνατότητα προσέγγισης πάνω, κάτω ή δίπλα από τον προφυλακτήρα |
| Αλληλομανδάλωση και μανδάλωση | EN ISO 14119 | Χρόνος παύσης κινδύνου, χρόνος πρόσβασης, αρχή λειτουργίας και αντίσταση στην παράκαμψη |
| Υλοποίηση λειτουργίας ασφάλειας | EN ISO 13849-1 ή EN IEC 62061 | Απαιτούμενο PLr ή SIL και επιτευχθείσα επίδοση ολόκληρης της λειτουργίας |
| Επικύρωση λειτουργίας | EN ISO 13849-2 ή EN IEC 62061 | Συμπεριφορά σύμφωνα με την προδιαγραφή, τόσο σε κανονικές συνθήκες όσο και σε προβλεπόμενες βλάβες |
| Αποτροπή απροσδόκητης εκκίνησης | EN ISO 14118 και, ανάλογα με την κατασκευή, EN 60204-1 | Απουσία αυτόματης επανεκκίνησης και ασφαλής απομόνωση των πηγών ενέργειας |
Ο πίνακας δεν είναι έτοιμος κατάλογος για αντιγραφή στη δήλωση συμμόρφωσης. Δύο σχεδόν ίδιες πόρτες μπορεί να απαιτούν διαφορετική λύση. Στη μία μηχανή ο κίνδυνος παύει σχεδόν αμέσως. Στην άλλη, ένας σφόνδυλος συνεχίζει να περιστρέφεται για αρκετά δευτερόλεπτα. Τα πρότυπα τύπου B απαντούν σε διαφορετικά τεχνικά ερωτήματα· δεν αποτελούν ένα καθολικό πακέτο που συνοδεύει κάθε προφυλακτήρα.
Το πρότυπο τύπου C δεν αντικαθιστά την εκτίμηση κινδύνου
Είναι εύκολο να εμπιστευτούμε ένα πρότυπο που αναφέρει στον τίτλο του τη δική μας κατηγορία μηχανής: τόρνος, πρέσα, κινητή ανυψωτική εξέδρα ή μηχανή συσκευασίας. Ο τίτλος, όμως, δεν καθορίζει μόνος του το πεδίο εφαρμογής.
Ένα πρότυπο τύπου C καλύπτει συγκεκριμένη κατηγορία μηχανών και συγκεκριμένους σημαντικούς κινδύνους, επικίνδυνες καταστάσεις και συμβάντα. Μπορεί να καθορίζει το απαιτούμενο μέτρο προστασίας, τη λειτουργία ασφάλειας, το PLr ή τη μέθοδο δοκιμής. Όταν οι απαιτήσεις του διαφέρουν από πρότυπα τύπου A ή B, υπερισχύει για τις μηχανές και τα ζητήματα που εμπίπτουν πραγματικά στο πεδίο του.
Δεν καλύπτει αυτομάτως πρόσθετο εξοπλισμό, ασυνήθιστη χρήση, συνδυασμό με άλλη μηχανή ή κινδύνους που εξαιρούνται ρητά. Για αυτά ο κατασκευαστής εξακολουθεί να εφαρμόζει το ISO 12100 και τα κατάλληλα πρότυπα τύπου B.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το EN 280 για κινητές ανυψωτικές εξέδρες εργασίας. Δεν αποδίδει ένα κοινό PL σε ολόκληρη τη μηχανή. Καθορίζει απαιτήσεις ανά λειτουργία. Η αλληλομανδάλωση των θυρών της πλατφόρμας, η ισοστάθμιση, ο έλεγχος φορτίου, ο έλεγχος ροπής και η διακοπή έκτακτης ανάγκης μπορεί να έχουν διαφορετικό απαιτούμενο επίπεδο, επειδή η αστοχία κάθε λειτουργίας οδηγεί σε διαφορετικές συνέπειες.
Αυτός είναι ο σωστός τρόπος ανάγνωσης ενός προτύπου τύπου C: ελέγχουμε το πεδίο εφαρμογής, τους σημαντικούς κινδύνους, τις ειδικές απαιτήσεις και όλες τις κανονιστικές παραπομπές. Η πλήρης δήλωση εφαρμογής του χωρίς έλεγχο των παραπομπών μπορεί να σημαίνει ότι ο κατασκευαστής δηλώνει πολύ περισσότερα από όσα σχεδίασε και δοκίμασε.
Το τεκμήριο συμμόρφωσης δεν δημιουργείται με την πληκτρολόγηση ενός αριθμού
Το τεκμήριο συμμόρφωσης προκύπτει από την πραγματική εφαρμογή εναρμονισμένου προτύπου του οποίου η αναφορά έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και ισχύει μόνο για τις ουσιώδεις απαιτήσεις υγείας και ασφάλειας που καλύπτει το συγκεκριμένο πρότυπο ή το εφαρμοσμένο μέρος του.
Αυτή είναι η λογική του άρθρου 7 παράγραφος 2 της Οδηγίας 2006/42/ΕΚ και του άρθρου 20 του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/1230. Η Οδηγία εξακολουθεί να εφαρμόζεται έως τις 19 Ιανουαρίου 2027, ενώ ο Κανονισμός εφαρμόζεται γενικά από τις 20 Ιανουαρίου 2027. Η μετάβαση δεν γίνεται αλλάζοντας απλώς την επικεφαλίδα της δήλωσης και διατηρώντας έναν παλιό κατάλογο προτύπων.
Πριν δηλωθεί ένα πρότυπο πρέπει να ελεγχθούν η ακριβής έκδοση, η ημερομηνία, η σχετική νομοθετική πράξη, τυχόν περιορισμοί δημοσίευσης και το παράρτημα ZA. Ένα τεχνικά σύγχρονο πρότυπο μπορεί να είναι εξαιρετικά χρήσιμο χωρίς να παρέχει ακόμη τεκμήριο συμμόρφωσης για τη συγκεκριμένη νομοθεσία. Αντίστροφα, ένα εναρμονισμένο πρότυπο μπορεί να έχει εφαρμοστεί μόνο εν μέρει.
| Ζήτημα | Οδηγία 2006/42/ΕΚ | Κανονισμός (ΕΕ) 2023/1230 |
|---|---|---|
| Πηγή τεκμηρίου συμμόρφωσης | Πραγματική συμμόρφωση με εναρμονισμένο πρότυπο δημοσιευμένο για την Οδηγία | Πραγματική συμμόρφωση με δημοσιευμένο εναρμονισμένο πρότυπο ή εφαρμοσμένο μέρος του |
| Έκταση τεκμηρίου | Μόνο οι ουσιώδεις απαιτήσεις που καλύπτει το πρότυπο | Μόνο οι ουσιώδεις απαιτήσεις που καλύπτει το πρότυπο ή το εφαρμοσμένο μέρος του |
| Αναφορά στη δήλωση | Αναφέρονται, όπου απαιτείται, τα εφαρμοσμένα εναρμονισμένα πρότυπα | Αναφέρονται τα εφαρμοσμένα πρότυπα με τα αναγνωριστικά στοιχεία του εγγράφου |
| Μερική εφαρμογή | Το εύρος πρέπει να δηλώνεται ώστε να μη δημιουργείται εντύπωση πλήρους εφαρμογής | Τα εφαρμοσμένα μέρη πρέπει να προσδιορίζονται με σαφήνεια |
| Ευθύνη κατασκευαστή | Η υπογραφή επιβεβαιώνει την ολοκλήρωση της κατάλληλης διαδικασίας αξιολόγησης συμμόρφωσης | Με τη σύνταξη της δήλωσης ο κατασκευαστής αναλαμβάνει την ευθύνη για τη συμμόρφωση |
Για κάθε πρότυπο στη δήλωση πρέπει να απαντώνται τρεις ερωτήσεις: από ποιον κίνδυνο ή ποια ουσιώδη απαίτηση προέκυψε, σε ποια σχεδιαστική λύση εφαρμόστηκε και ποιο έγγραφο, υπολογισμός ή αποτέλεσμα δοκιμής το αποδεικνύει. Αν δεν υπάρχουν αυτές οι απαντήσεις, ο αριθμός λειτουργεί ως διακόσμηση με σοβαρές νομικές συνέπειες.
Πρότυπα τύπου Β και ουσιώδεις απαιτήσεις: δεν υπάρχει αντιστοίχιση ένα προς ένα
Ένας κινητός προφυλακτήρας με αλληλομανδάλωση και μανδάλωση είναι ένα φυσικό μέσο, αλλά εξυπηρετεί πολλές λειτουργίες. Δημιουργεί φραγμό, περιορίζει την προσέγγιση, προκαλεί διακοπή της επικίνδυνης λειτουργίας, παραμένει κλειδωμένος μέχρι την παύση του κινδύνου και πρέπει να αποτρέπει την εύκολη παράκαμψη. Παράλληλα, το κλείσιμό του δεν πρέπει να προκαλεί απροσδόκητη εκκίνηση.
Τα πρότυπα περιγράφουν τεχνικές λύσεις. Η νομοθεσία καθορίζει αποτελέσματα που πρέπει να επιτυγχάνει η μηχανή. Μεταξύ τους υπάρχει δίκτυο σχέσεων, όχι απλή αντιστοίχιση ενός προτύπου σε μία απαίτηση.
| Μέσο ή τεχνικό ζήτημα | Συνήθη πρότυπα τύπου B | Κανονισμός, παράρτημα III | Οδηγία, παράρτημα I | Τυπικό αποδεικτικό στην τεχνική τεκμηρίωση |
|---|---|---|---|---|
| Σταθερός ή κινητός προφυλακτήρας και δυνατότητα προσέγγισης στην επικίνδυνη ζώνη | EN ISO 14120, EN ISO 13857 | 1.3.7, 1.3.8, 1.4.1, 1.4.2 | 1.3.7, 1.3.8, 1.4.1, 1.4.2 | Σχέδια, στερέωση, αντοχή, ανοίγματα, αποστάσεις και πρόσβαση πάνω, κάτω ή δίπλα από τον προφυλακτήρα |
| Προφυλακτήρας με αλληλομανδάλωση και, όπου απαιτείται, μανδάλωση | EN ISO 14119, EN ISO 14120, EN ISO 13849-1/-2 ή EN IEC 62061 | 1.2.1, 1.2.3, 1.4.1, 1.4.2.2 | 1.2.1, 1.2.3, 1.4.1, 1.4.2.2 | Προδιαγραφή λειτουργίας, χρόνος πρόσβασης και ακινητοποίησης, αρχή μανδάλωσης, PLr ή SIL, αντίσταση στην παράκαμψη και επικύρωση |
| Κουρτίνα ασφαλείας, σαρωτής ή άλλη ηλεκτροευαίσθητη προστατευτική διάταξη | EN ISO 13855, σειρά EN IEC 61496, EN ISO 13849-1/-2 ή EN IEC 62061 | 1.2.1, 1.2.3, 1.3.7, 1.3.8, 1.4.1, 1.4.3 | 1.2.1, 1.2.3, 1.3.7, 1.3.8, 1.4.1, 1.4.3 | Ικανότητα ανίχνευσης, κάλυψη πεδίου προστασίας, δυνατότητες παράκαμψης, υπολογισμός απόστασης, μετρημένος συνολικός χρόνος ακινητοποίησης και επικύρωση |
| Αποτροπή απροσδόκητης εκκίνησης και απομόνωση ενέργειας | EN ISO 14118, EN 60204-1 και, όπου απαιτείται, EN ISO 4413 ή EN ISO 4414 | 1.2.3, 1.2.6, 1.6.3, 1.6.4 | 1.2.3, 1.2.6, 1.6.3, 1.6.4 | Κατάλογος πηγών ενέργειας, απομόνωση, ασφάλιση, εκτόνωση αποθηκευμένης ενέργειας και δοκιμές αποτροπής επανεκκίνησης |
| Διακοπή έκτακτης ανάγκης | EN ISO 13850, EN 60204-1, EN ISO 13849-1 ή EN IEC 62061 | 1.2.1, 1.2.4.3 | 1.2.1, 1.2.4.3 | Πεδίο δράσης, κατηγορία διακοπής, προτεραιότητα εντολής, επαναφορά και αποτελέσματα λειτουργικών δοκιμών |
| Λειτουργία ασφάλειας που υλοποιείται από το σύστημα ελέγχου | EN ISO 13849-1/-2 ή EN IEC 62061 | 1.2.1 και η απαίτηση που αντιστοιχεί στην υλοποιούμενη λειτουργία· σε ορισμένες περιπτώσεις επίσης 1.1.9 | 1.2.1 και η απαίτηση που αντιστοιχεί στην υλοποιούμενη λειτουργία | Προδιαγραφή λειτουργίας, PLr ή απαιτούμενο SIL, αρχιτεκτονική, δεδομένα αξιοπιστίας, αστοχίες κοινής αιτίας, λογισμικό, υπολογισμοί και επικύρωση |
| Μόνιμα μέσα πρόσβασης σε θέσεις λειτουργίας και συντήρησης | Σειρά EN ISO 14122 | 1.5.15, 1.6.2 | 1.5.15, 1.6.2 | Αιτιολόγηση επιλογής του μέσου πρόσβασης, διαστάσεις, φορτία, αντιολισθητικές επιφάνειες, προστασία από πτώση και δυνατότητα ασφαλούς εκτέλεσης της εργασίας |
Η ακριβής κάλυψη των ουσιωδών απαιτήσεων ελέγχεται πάντοτε στο παράρτημα ZA της συγκεκριμένης έκδοσης και στη σχετική δημοσίευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η Εκτελεστική Απόφαση (ΕΕ) 2023/1586 αφορά τις αναφορές προτύπων για την Οδηγία 2006/42/ΕΚ. Δεν αρκεί να μεταφερθεί αυτούσιος ο κατάλογός της σε δήλωση βάσει του Κανονισμού 2023/1230.
Ο Κανονισμός εισάγει επίσης σαφέστερες απαιτήσεις για εξωτερικές επιδράσεις, παρεμβάσεις στο λογισμικό, αλλαγές παραμέτρων και προστασία από αλλοίωση. Η αναγραφή του EN ISO 13849-1 δεν αποδεικνύει αυτόματα ότι αντιμετωπίστηκαν όλα τα ζητήματα ψηφιακής προστασίας και ακεραιότητας διαμόρφωσης.
Το συμμορφούμενο εξάρτημα δεν αποδεικνύει τη λειτουργία ασφάλειας
Η κουρτίνα ασφαλείας έχει δήλωση συμμόρφωσης. Ο ελεγκτής ασφαλείας διαθέτει κατάλληλα δεδομένα. Ο αισθητήρας και οι επαφείς έχουν παραμέτρους αξιοπιστίας. Έχει αποδειχθεί η λειτουργία ασφάλειας; Όχι ακόμη.
Η κουρτίνα ανιχνεύει την παραβίαση του πεδίου και αλλάζει την έξοδό της. Στη συνέχεια η λογική πρέπει να επεξεργαστεί σωστά το σήμα, τα στοιχεία ενεργοποίησης να απομακρύνουν ή να ελέγξουν την ενέργεια και η μηχανή να φτάσει σε ασφαλή κατάσταση. Η πλήρης ακολουθία είναι: ανίχνευση ανθρώπου, επεξεργασία σήματος, ενεργοποίηση εξόδων, παύση κινδύνου και ελεγχόμενη επανεκκίνηση.
Το PLr αποδίδεται σε συγκεκριμένη λειτουργία ασφάλειας, όχι συνολικά στη μηχανή. Το EN ISO 13849-1 παρέχει μέθοδο σχεδιασμού των σχετικών με την ασφάλεια μερών του συστήματος ελέγχου, αλλά δεν επιλέγει για τον σχεδιαστή ποιες λειτουργίες χρειάζονται ούτε ποιο PLr απαιτεί η εφαρμογή. Αυτό πρέπει να προκύπτει από το κατάλληλο πρότυπο τύπου C ή από την εκτίμηση κινδύνου.
Ένας ελεγκτής ικανός για PL e δεν ανεβάζει αυτομάτως ολόκληρη τη λειτουργία σε PL e. Μετρούν οι είσοδοι, η λογική, οι έξοδοι, η αρχιτεκτονική, η διαγνωστική κάλυψη, οι βλάβες κοινής αιτίας, το λογισμικό και η ενσωμάτωση. Ένα μη ανιχνευόμενο σφάλμα αισθητήρα, ένας μη επιτηρούμενος επαφέας ή ένα λανθασμένο σημείο επαναφοράς μπορεί να ακυρώσει στην πράξη την καλή επιλογή εξοπλισμού.
Ακόμη και ένας σωστός υπολογισμός PL d δεν αποδεικνύει ότι η προστατευτική διάταξη τοποθετήθηκε στη σωστή απόσταση, ότι ο προφυλακτήρας εμποδίζει την πρόσβαση ή ότι το φορτίο δεν πέφτει μετά την αποσύνδεση της κίνησης. Ο υπολογισμός περιγράφει την αξιοπιστία της λειτουργίας ελέγχου. Δεν αντικαθιστά τη γεωμετρία, τη μέτρηση χρόνου, τη μηχανική αντοχή ή την αξιολόγηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς.
Η συμμόρφωση αποδεικνύεται με δοκιμή στην ολοκληρωμένη μηχανή
Η αναφορά ενός υπολογιστικού εργαλείου μπορεί να επιβεβαιώσει αρχιτεκτονική, δεδομένα αξιοπιστίας και επιτευχθέν PL. Δεν ανοίγει, όμως, τον προφυλακτήρα, δεν διακόπτει τη δέσμη της κουρτίνας, δεν ελέγχει κάθε τρόπο λειτουργίας και δεν μετρά τον πραγματικό χρόνο ακινητοποίησης.
Η επικύρωση συνδυάζει ανάλυση και δοκιμές. Αν η μέτρηση δείξει μεγαλύτερο χρόνο από αυτόν που χρησιμοποιήθηκε στον υπολογισμό της απόστασης, δεν αναζητούμε την πιο βολική δοκιμή. Διορθώνουμε τον σχεδιασμό. Η δοκιμή δεν υπάρχει για να δικαιώσει τον μελετητή, αλλά για να αποκαλύψει αν είχε πράγματι δίκιο.
| Μέσο ή λειτουργία | Τι ελέγχεται | Τυπικό αποδεικτικό | Πότε επαναλαμβάνεται ο έλεγχος |
|---|---|---|---|
| Σταθερός ή κινητός προφυλακτήρας | Στερέωση, αντοχή, ανοίγματα, αποστάσεις και νέα σημεία σύνθλιψης | Επιθεώρηση, μετρήσεις και δοκιμή ή υπολογισμός αντοχής | Μετά από αλλαγή κατασκευής, θέσης, στερέωσης ή περιβάλλοντος |
| Προφυλακτήρας με μανδάλωση | Σωστή διακοπή κινήσεων, χρόνος παύσης, απελευθέρωση, επαναφορά και επανεκκίνηση | Πρωτόκολλο λειτουργικών δοκιμών και επικύρωση της λειτουργίας | Μετά από αλλαγή αισθητήρα, μανδάλου, λογισμικού, πέδησης ή τρόπου λειτουργίας |
| Κουρτίνα ασφαλείας ή σαρωτής | Κατευθύνσεις πρόσβασης, παράκαμψη, παραμονή ατόμου πίσω από το πεδίο και συνολικός χρόνος ακινητοποίησης | Υπολογισμός απόστασης, μέτρηση χρόνου και δοκιμές παραβίασης πεδίου | Μετά από αλλαγή παραμέτρων, φορτίου, κίνησης, πέδησης ή θέσης της διάταξης |
| Διακοπή έκτακτης ανάγκης | Πεδίο δράσης, προτεραιότητα εντολής και συμπεριφορά μετά την απασφάλιση | Δοκιμή κάθε διάταξης σε όλους τους σχετικούς τρόπους λειτουργίας | Μετά από αλλαγή ελέγχου, ζωνών ή σύνδεση με άλλη μηχανή |
| Απομόνωση ενέργειας | Όλες οι μορφές ενέργειας, δυνατότητα ασφάλισης, εκτόνωση και αποτροπή επανεκκίνησης | Δοκιμή απομόνωσης, διάγραμμα πηγών και επαλήθευση κατάστασης μηδενικής ενέργειας | Μετά από αλλαγές σε ηλεκτρικά, πνευματικά, υδραυλικά ή μηχανικά συστήματα |
| Λειτουργία ασφάλειας συστήματος ελέγχου | Απόκριση, διαγνωστικά, βλάβες, λογισμικό, έξοδοι και ασφαλής κατάσταση | Ανάλυση, υπολογισμός PL ή SIL και δοκιμές στην ολοκληρωμένη μηχανή | Μετά από κάθε αλλαγή που μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία, ακόμη και χωρίς αλλαγή συσκευής |
Ο συνολικός χρόνος ακινητοποίησης πρέπει να μετράται
Για μια φωτοηλεκτρική κουρτίνα δεν αρκεί ο χρόνος απόκρισης που αναγράφεται στο εγχειρίδιό της. Ο συνολικός χρόνος περιλαμβάνει την απόκριση της προστατευτικής διάταξης, του συστήματος ελέγχου, των στοιχείων ενεργοποίησης, της κίνησης και της μηχανικής κατασκευής. Επηρεάζεται από φορτίο, θερμοκρασία, φθορά πέδησης, χρόνους βαλβίδων, επικοινωνία και παραμέτρους του προγράμματος.
Το EN ISO 13855 συνδέει την ελάχιστη απόσταση με τον συνολικό χρόνο μέσω της σχέσης S = (K × T) + C. Αν αυξηθεί ο χρόνος T, αυξάνεται και η απαιτούμενη απόσταση S. Μια αλλαγή παραμέτρου στον ελεγκτή μπορεί επομένως να καταστήσει άκυρο τον προηγούμενο υπολογισμό, ακόμη κι αν η κουρτίνα παραμείνει ακριβώς στην ίδια θέση.
Μετά τις δοκιμές επιστρέφουμε στην εκτίμηση κινδύνου. Ο νέος προφυλακτήρας μπορεί να δημιούργησε σημείο σύνθλιψης. Μια μανδαλωμένη πόρτα μπορεί να εγκλωβίζει άτομο μέσα στην περίφραξη. Η κουρτίνα μπορεί να επιτρέπει την παραμονή ανάμεσα στο πεδίο ανίχνευσης και στη μηχανή. Η επιτυχία μίας δοκιμής δεν αποδεικνύει ότι το συνολικό σύστημα προστασίας είναι επαρκές.
Επτά συνηθισμένα λάθη στο δεύτερο βήμα μείωσης κινδύνου
1. Πρώτα επιλέχθηκε η συσκευή και μετά αναζητήθηκε ο κίνδυνος
Η απόφαση «εδώ θα βάλουμε κουρτίνα» δεν είναι τεχνική αιτιολόγηση. Πρέπει πρώτα να είναι γνωστά η εργασία, η συχνότητα πρόσβασης, η δυνατότητα έγκαιρης ακινητοποίησης και ο κίνδυνος παραμονής ατόμου μέσα στη ζώνη.
2. Το πρότυπο τύπου C αγνοήθηκε ή θεωρήθηκε πλήρης απάντηση
Το ένα άκρο είναι να παραλείπεται η ειδική απαίτηση που καθορίζει λειτουργία, PLr ή δοκιμή. Το άλλο είναι να δηλώνεται το πρότυπο τύπου C χωρίς έλεγχο του πεδίου, των εξαιρέσεων και των κανονιστικών παραπομπών του.
3. Ένας προφυλακτήρας αντιμετωπίστηκε ως ένα πρότυπο
Η μηχανική αντοχή, οι αποστάσεις, η αλληλομανδάλωση, η μανδάλωση, η λειτουργία ελέγχου και η αποτροπή παράκαμψης είναι διαφορετικά προβλήματα. Η μία πόρτα δεν καταργεί αυτή την πραγματικότητα.
4. Το νεότερο πρότυπο θεωρήθηκε αυτομάτως εναρμονισμένο
Ελέγχονται πάντα η ακριβής έκδοση, η δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα, η σχετική νομοθετική πράξη, οι περιορισμοί και το παράρτημα ZA.
5. Το έγγραφο του εξαρτήματος αντικατέστησε την επικύρωση
Ο προμηθευτής δεν επιβεβαιώνει το πρόγραμμα του ολοκληρωτή, την καλωδίωση, τη θέση της επαναφοράς, την επιλογή των εξόδων ή τον πραγματικό χρόνο ακινητοποίησης της μηχανής.
6. Ο υπολογισμός αντιμετωπίστηκε ως μέτρηση
Ο υπολογισμός δείχνει πώς αναμένεται να συμπεριφερθεί η μηχανή. Η δοκιμή δείχνει πώς συμπεριφέρεται πραγματικά. Αν τα αποτελέσματα διαφέρουν, αλλάζει η κατασκευή ή η ρύθμιση — όχι το πρωτόκολλο.
7. Μετά την εγκατάσταση κανείς δεν επέστρεψε στην εκτίμηση κινδύνου
Το ISO 12100 απαιτεί επαναληπτική διαδικασία. Ελέγχουμε αν το μέτρο μείωσε επαρκώς τον αρχικό κίνδυνο, αν δημιούργησε νέο και αν δυσκολεύει τόσο πολύ την εργασία ώστε να ενθαρρύνει την παράκαμψή του.
Βήμα 2: τεχνικά μέτρα προστασίας στις μηχανές στην πράξη
Η σωστή ακολουθία είναι συγκεκριμένη: επικίνδυνη κατάσταση και ανθρώπινη εργασία, εφαρμοστέα απαίτηση, απαιτούμενο αποτέλεσμα προστασίας, μέσο ή λειτουργία ασφάλειας, κατάλληλα πρότυπα, σχεδιασμός, επαλήθευση και νέα αξιολόγηση του κινδύνου.
- Καταγράψτε τον υπολειπόμενο κίνδυνο. Περιγράψτε ποιος εκτίθεται, κατά ποια εργασία, σε ποια ζώνη και με ποιες πιθανές συνέπειες.
- Ελέγξτε το κατάλληλο πρότυπο τύπου C. Εξετάστε πεδίο, εξαιρέσεις, σημαντικούς κινδύνους, απαιτούμενες λειτουργίες, PLr ή SIL, δοκιμές και κανονιστικές παραπομπές.
- Ορίστε το απαιτούμενο αποτέλεσμα. Απαγόρευση πρόσβασης, ανίχνευση παρουσίας, παύση κίνησης, διατήρηση μανδάλωσης, περιορισμός ταχύτητας ή απομόνωση ενέργειας;
- Προδιαγράψτε κάθε λειτουργία ασφάλειας. Καθορίστε γεγονός ενεργοποίησης, επικίνδυνες λειτουργίες που διακόπτονται, ασφαλή κατάσταση, μέγιστο χρόνο, τρόπους λειτουργίας, συμπεριφορά σε βλάβη, επαναφορά και PLr ή SIL.
- Αναλύστε τα τεχνικά υποπροβλήματα. Κατασκευή προφυλακτήρα, αποστάσεις, αλληλομανδάλωση, έλεγχος, έξοδοι, απομόνωση ενέργειας και ασφαλής πρόσβαση.
- Λάβετε υπόψη την πραγματική εργασία. Καθαρισμός, αλλαγή εργαλείων, ρυθμίσεις, αποκατάσταση εμπλοκών και συντήρηση είναι μέρος της προβλεπόμενης χρήσης.
- Θέστε κριτήρια αποδοχής πριν από τη δοκιμή. Μέγιστος χρόνος ακινητοποίησης, ελάχιστη απόσταση, απαιτούμενο επίπεδο, επιτρεπόμενα ανοίγματα και αναμενόμενη συμπεριφορά σε βλάβη.
- Επαληθεύστε και επικυρώστε. Χρησιμοποιήστε υπολογισμούς, μετρήσεις, λειτουργικές δοκιμές, προσομοίωση βλαβών και έλεγχο όλων των τρόπων λειτουργίας.
- Επανεκτιμήστε τον κίνδυνο. Καταγράψτε νέους και υπολειπόμενους κινδύνους, καθώς και τις πληροφορίες που πρέπει να δοθούν στον χρήστη.
Η ελάχιστη μήτρα αποφάσεων και αποδεικτικών στοιχείων
| Πεδίο | Τι πρέπει να καταγράφεται |
|---|---|
| Κίνδυνος και επικίνδυνη κατάσταση | Πηγή βλάβης, εργασία, εκτιθέμενο άτομο, τρόπος έκθεσης, ζώνη και συνέπειες |
| Αποτέλεσμα πρώτου βήματος | Γιατί ο κίνδυνος δεν μπορούσε να εξαλειφθεί με εγγενώς ασφαλή σχεδιασμό |
| Πρότυπο τύπου C | Πεδίο εφαρμογής, ειδική απαίτηση, εξαιρέσεις και κίνδυνοι που δεν καλύπτονται |
| Μέσο προστασίας | Προφυλακτήρας, προστατευτική διάταξη ή συμπληρωματικό μέτρο |
| Λειτουργία ασφάλειας | Απαιτούμενη συμπεριφορά, ασφαλής κατάσταση, χρόνος απόκρισης, PLr ή SIL |
| Πρότυπα τύπου B | Τα έγγραφα που διέπουν κάθε τεχνικό μέρος της λύσης |
| Νομοθετικές απαιτήσεις | Τα σχετικά σημεία της Οδηγίας ή του Κανονισμού |
| Κριτήριο αποδοχής | Η τιμή ή συμπεριφορά που ορίστηκε πριν από τις δοκιμές |
| Επαλήθευση και επικύρωση | Μέθοδος, συνθήκες, όργανα, μετρήσεις, υπολογισμοί και αποτέλεσμα |
| Νέος και υπολειπόμενος κίνδυνος | Αποτέλεσμα επανεκτίμησης και αναγκαίες πληροφορίες για τον χρήστη |
Ο απλούστερος έλεγχος ποιότητας της τεχνικής τεκμηρίωσης είναι αμφίδρομος. Ξεκινήστε από έναν κίνδυνο και ακολουθήστε τη διαδρομή μέχρι το αποτέλεσμα συγκεκριμένης δοκιμής. Μετά ξεκινήστε από τη δοκιμή και εντοπίστε ποια σχεδιαστική απόφαση και ποια απαίτηση επιβεβαιώνει. Αν η διαδρομή σταματά σε έναν αριθμό προτύπου, η τεκμηρίωση αποθηκεύει κατάλογο — όχι αιτιολόγηση.
Το χαρτί δέχεται κάθε πρότυπο. Η μηχανή απαντά μόνο στη δοκιμή, και αυτή η απάντηση πρέπει να βρίσκεται στην τεχνική τεκμηρίωση.
Συμπέρασμα: ο κατάλογος προτύπων δεν σχεδιάζει ασφαλή μηχανή
Το δεύτερο βήμα μείωσης κινδύνου δεν είναι επιλογή ενός προφυλακτήρα, μιας κουρτίνας ή ενός ελεγκτή από κατάλογο. Είναι ο σχεδιασμός ενός ολοκληρωμένου συστήματος προστασίας που λειτουργεί στις πραγματικές εργασίες του χειριστή, της συντήρησης και της αποκατάστασης βλαβών.
Πρώτα προσδιορίζεται ο κίνδυνος που απέμεινε μετά τον εγγενώς ασφαλή σχεδιασμό. Έπειτα ελέγχεται το πρότυπο τύπου C, ορίζεται το απαιτούμενο αποτέλεσμα, προδιαγράφονται οι λειτουργίες ασφάλειας και επιλέγονται τα πρότυπα τύπου B που καλύπτουν τα επιμέρους τεχνικά ζητήματα.
Η δήλωση συμμόρφωσης είναι το τελικό αποτύπωμα αυτής της εργασίας, όχι το σημείο εκκίνησης. Για κάθε δηλωμένο πρότυπο ο κατασκευαστής πρέπει να γνωρίζει ποιος κίνδυνος το επέβαλε, ποια λύση υλοποιήθηκε, αν εφαρμόστηκε ολόκληρο ή εν μέρει και ποιο αποτέλεσμα επαλήθευσης αποδεικνύει την εφαρμογή του.
Το ίδιο ισχύει για τα εξαρτήματα. Η δήλωση της κουρτίνας δεν αποδεικνύει την απόστασή της. Οι παράμετροι του ελεγκτή δεν αποδεικνύουν το πρόγραμμα. Η σήμανση CE της διάταξης αλληλομανδάλωσης δεν αποδεικνύει τον χρόνο παύσης του κινδύνου. Και ο υπολογισμός PL δεν αποδεικνύει ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να παρακάμψει την προστασία.
Η τελική απόδειξη προκύπτει στην ολοκληρωμένη μηχανή: μέτρηση χρόνων, έλεγχος πρόσβασης, δοκιμή βλαβών, επιβεβαίωση όλων των τρόπων λειτουργίας και νέα εκτίμηση κινδύνου. Αν η δοκιμή διαψεύδει τον σχεδιασμό, διορθώνεται ο σχεδιασμός.
Με το Safety Software, αυτή η αλυσίδα αποδεικτικών στοιχείων μπορεί να τεκμηριώνεται με συνέπεια, από τον κίνδυνο και την εργασία του ανθρώπου έως την απαίτηση, το μέτρο προστασίας, τη δοκιμή και την επανεκτίμηση κινδύνου.
Βασικά πρότυπα και επίσημες πηγές
Η τεχνική προσέγγιση βασίζεται ιδίως στα ISO 12100, EN ISO 14120, EN ISO 13857, EN ISO 14119, EN ISO 13849-1, EN ISO 13849-2, EN IEC 62061, EN ISO 13855, στη σειρά EN IEC 61496, στα EN ISO 14118, EN ISO 13850, EN 60204-1, EN ISO 4413, EN ISO 4414 και στη σειρά EN ISO 14122. Για ειδικές κατηγορίες μηχανών εφαρμόζονται τα κατάλληλα πρότυπα τύπου C, όπως τα EN 280-1 και EN 280-2 για κινητές ανυψωτικές εξέδρες.
Οι βασικές νομικές πηγές είναι η Οδηγία 2006/42/ΕΚ, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/1230, η Εκτελεστική Απόφαση (ΕΕ) 2023/1586 της Επιτροπής στην ισχύουσα μορφή της, ο Οδηγός εφαρμογής της Οδηγίας για τα μηχανήματα και ο «Μπλε Οδηγός» για την εφαρμογή της ενωσιακής νομοθεσίας προϊόντων.
Η αναφορά ενός προτύπου εδώ δεν σημαίνει ότι κάθε έκδοσή του είναι εναρμονισμένη. Η νομική κατάσταση, η ακριβής έκδοση, οι περιορισμοί και η έκταση του τεκμηρίου συμμόρφωσης πρέπει να ελέγχονται στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στο παράρτημα ZA του αντίστοιχου προτύπου.