White Paper Techniczny

White Paper techniczny

Abstrakt

Norma ISO 12100:2010 – Safety of machinery – General principles for design – Risk assessment and risk reduction określa ogólne zasady projektowania bezpiecznych maszyn oraz ramy procesu oceny i zmniejszania ryzyka. Norma ta nie narzuca jednego modelu danych ani jednej struktury relacyjnej, lecz definiuje pojęcia, zakresy identyfikacji oraz etapy procesu.

Niniejszy dokument opisuje implementację procesu zgodnego z literalnym brzmieniem ISO 12100:2010, bez wprowadzania pojęć nienormatywnych, bez ustanawiania relacji, których norma nie definiuje, oraz bez domykania logicznego tam, gdzie norma celowo pozostawia elastyczność.

1. Zakres i podejście normatywne

Dokument odnosi się wyłącznie do normy ISO 12100:2010.
Nie stosuje odniesień krajowych ani interpretacji wynikających z innych norm, dyrektyw lub praktyk branżowych.

Przyjęte podejście:

• opiera się wyłącznie na definicjach i postanowieniach normy,

• rozróżnia wymagania normatywne od rozwiązań metodycznych,

• nie przypisuje normie intencji ani struktur, których nie zawiera wprost.

2. Pojęcia normatywne stosowane w procesie

System operuje wyłącznie na pojęciach zdefiniowanych w Rozdziale 3 normy ISO 12100:2010, w szczególności:

• hazard (zagrożenie) – potencjalne źródło szkody (3.6),

• hazardous situation (sytuacja zagrożenia) – sytuacja, w której osoba jest narażona na co najmniej jedno zagrożenie (3.10),

• hazardous event (zdarzenie niebezpieczne) – zdarzenie mogące spowodować szkodę (3.9),

• harm (szkoda) (3.5),

• risk (ryzyko) – kombinacja prawdopodobieństwa wystąpienia szkody i ciężkości tej szkody (3.12),

• task (zadanie) – określone działanie na maszynie lub w jej pobliżu, podejmowane w czasie jej cyklu życia (3.25).

Nie są wprowadzane pojęcia zastępcze ani pojęcia zbiorcze nieobecne w normie.

3. Identyfikacja zgodnie z pkt 5.4

Zgodnie z pkt 5.4 Hazard identification, norma wymaga identyfikacji:

• hazards,

• hazardous situations,

• and/or hazardous events.

Zastosowanie spójnika and/or oznacza, że:

• zagrożenia,

• sytuacje zagrożenia,

• zdarzenia niebezpieczne

są równorzędnymi obiektami identyfikacji.

Norma:

• nie ustanawia hierarchii pomiędzy tymi obiektami,

• nie definiuje relacji nadrzędności ani podrzędności,

• nie wymaga jednoczesnego występowania wszystkich trzech kategorii.

Identyfikacja zdarzenia niebezpiecznego nie jest obowiązkowa i zależy od charakteru analizowanego przypadku.

4. Zadania i operacje maszyny

W pkt 5.4 norma wskazuje konieczność:

• określenia operations performed by the machine,

• określenia tasks performed by humans.

Oznacza to, że:

• operacje wykonywane przez maszynę,

• zadania wykonywane przez człowieka

stanowią równorzędne obszary analizy w procesie identyfikacji.

Fakt, że pojęcie task posiada definicję formalną w Rozdziale 3, a pojęcie machine operation nie posiada odrębnej definicji terminologicznej, nie oznacza różnicy w ich znaczeniu normatywnym. Jest to różnica redakcyjna, a nie merytoryczna.

Norma nie ustanawia relacji strukturalnej pomiędzy:

• zadaniem,

• operacją maszyny,

• sytuacją zagrożenia,

• zdarzeniem niebezpiecznym.

5. Brak normatywnych relacji hierarchicznych

ISO 12100:2010:

• nie definiuje sekwencji typu „zadanie → sytuacja → zdarzenie”,

• nie określa, że zdarzenie niebezpieczne wynika z zadania,

• nie określa, że sytuacja zagrożenia zawiera zdarzenie niebezpieczne.

Wszelkie powiązania pomiędzy tymi elementami mogą być stosowane wyłącznie jako rozwiązania metodyczne, służące analizie i dokumentowaniu procesu, ale nie mają charakteru normatywnego.

6. Zdarzenie niebezpieczne i jego zaistnienie w szacowaniu ryzyka

6.1 Status zdarzenia niebezpiecznego

Zdarzenie niebezpieczne jest pojęciem normatywnym, zdefiniowanym w pkt 3.9 normy.
Może być identyfikowane na etapie 5.4 jako jeden z obiektów identyfikacji.

Zdarzenie niebezpieczne:

• nie jest elementem definicji ryzyka,

• nie jest składnikiem ryzyka,

• nie jest wymagane w każdej analizie.

6.2 Definicja ryzyka

Definicja risk (3.12) określa ryzyko jako kombinację:

• prawdopodobieństwa wystąpienia szkody,

• ciężkości tej szkody.

Definicja ta nie zawiera odniesienia do zdarzenia niebezpiecznego.

6.3 Zaistnienie zdarzenia niebezpiecznego w pkt 5.5.2

W pkt 5.5.2 Elements of risk norma wskazuje, że prawdopodobieństwo szkody jest funkcją m.in.:

• exposure of persons to the hazard,

• occurrence of a hazardous event,

• possibility of avoiding or limiting the harm.

W tym kontekście norma:

• odnosi się wyłącznie do zaistnienia zdarzenia niebezpiecznego,

• nie odnosi się do zdarzenia niebezpiecznego jako bytu.

Zaistnienie zdarzenia niebezpiecznego jest jednym z możliwych czynników uwzględnianych przy szacowaniu prawdopodobieństwa szkody, zgodnie z pkt 5.5.2.

7. Iteracyjność procesu

Zgodnie z pkt 5.6.1, proces oceny i zmniejszania ryzyka jest iteracyjny.
Po zastosowaniu środków ochronnych należy każdorazowo sprawdzić, czy:

• nie pojawiły się nowe zagrożenia,

• nie pojawiły się nowe sytuacje zagrożenia,

• nie pojawiły się nowe zdarzenia niebezpieczne.

Norma nie ogranicza zakresu ponownej identyfikacji wyłącznie do jednego rodzaju obiektów.

8. Dokumentacja procesu

Zgodnie z Rozdziałem 7, dokumentacja oceny ryzyka powinna obejmować:

• zidentyfikowane zagrożenia, sytuacje zagrożenia i zdarzenia niebezpieczne,

• przyjęte założenia,

• wyniki szacowania i ewaluacji ryzyka,

• zastosowane środki ochronne,

• ryzyko resztkowe,

• zapisy powstałe podczas procesu.

Norma nie narzuca struktury dokumentacji ani modelu danych.

9. Wnioski

Przedstawiona implementacja:

• jest zgodna z literalnym brzmieniem ISO 12100:2010,

• nie wprowadza pojęć nienormatywnych,

• nie ustanawia relacji hierarchicznych nieobecnych w normie,

• rozdziela identyfikację od szacowania ryzyka,

• traktuje zdarzenie niebezpieczne jako obiekt normatywny,

• uwzględnia wyłącznie zaistnienie zdarzenia niebezpiecznego na etapie szacowania ryzyka.

Jest to implementacja zgodna z normą, a nie jej interpretacja ani uproszczenie.